● پیشینه یلدا
    یلدا و جشن هایی که در این شب برگزار می شود، یک سنّت باستانی است. این جشن مراسمی آریایی است و پیروان میترائیسم آن را از هزاران سال پیش در ایران برگزار می کرده اند. یلدا روز تولّد میترا یا مهر است. این جشن به اندازه زمانی که مردم فصول را تعیین کردند کهن است. یلدا یک جشن کاملاً زنده است و همه مسیحیان جهان، این جشن را با نام جشن تولّد مسیح برگزار می کنند.
    چله اول که اولین روز زمستان و یا نخستین شب آن است، تولّد مهر و خورشید شکست ناپذیر است. مردم دوره های گذشته که پایه زندگی شان برکشاورزی و چوپانی قرار داشت و در طول سال با سپری شدن فصل ها و تضادهای طبیعت خو داشتند، براثر تجربه و گذشت زمان با گردش خورشید و تغییر فصول و بلندی و کوتاهی روز و شب و جهت حرکت و قرار ستارگان، آشنایی یافته و کارها و فعالیتشان را براساس آن تنظیم می کردند و به تدریج دریافتند که کوتاه ترین روزها، آخرین روز پاییز، یعنی سی ام آذر و بلندترین شب ها، شب اول زمستان است.
● مراسم و آداب یلدا نشینی
    برای در امان بودن از خطر اهریمن، در این شب، همه دور هم جمع می شدند و با برافروختن آتش از خورشید طلب برکت می کردند.
     آیین شب یلدا یا شب چله، خوردن آجیل مخصوص، هندوانه، انار، شیرینی و میوه های گوناگون است که همگی جنبه نمادین دارد و نشانه برکت، تندرستی، فراوانی و شادکامی است. در این شب هم مثل جشن تیرگان، فال گرفتن از کتاب حافظ مرسوم است. حاضران با انتخاب و شکستن گردو از روی پوکی و یا پری آن، آینده گویی می کنند.
     جشن شب یلدا جشنی است که از ۷ هزارسال پیش تاکنون در میان ایرانیان برگزار می شود. ۷ هزار سال پیش نیاکان ما به دانش گاه شماری دست پیدا کردند و دریافتند که نخستین شب زمستان بلندترین شب سال است.
     یکی دیگر از دلایل برگزاری این جشن، شب زادروز ایزدمهر یا میترا است. مهر به معنای خورشید است و تاریخ پرستش آن در میان ایرانی ها و آریایی ها به پیش از دین زرتشت بازمی گردد. پس از ظهور زرتشت این پیامبر، او را اهورامزدا تعریف کرد. یکی از ایزدان اهورایی، مهر بود که هم اکنون بخشی از اوستا به نامش نامگذاری شده است.
     در «مهریشت» اوستا آمده است؛ «مهر از آسمان با هزاران چشم بر ایرانی می نگرد تا دروغی نگوید.»


● آیین های جشن شب یلدا
    یکی از آیین های شب یلدا در ایران، تفأل با دیوان حافظ است. مردم دیوان اشعار لسان الغیب را با نیّت بهروزی و شادکامی می گشایند و فال دل خویش را از او طلب می کنند.
در برخی دیگر از جاهای ایران، شاهنامه خوانی رواج دارد. بازگویی خاطرات و قصّه گویی پدربزرگ ها و مادربزرگ ها نیز یکی از مواردی است که یلدا را برای خانواده ایرانی دلپذیرتر می کند.
    در سراسر ایران زمین، جایی را نمی یابید که خوردن هندوانه در شب یلدا، جزء آداب آن نباشد. هندوانه میوه ای است که هیچ گاه از قلم نمی افتد، زیرا شمار زیادی به این باورند که اگر مقداری هندوانه در شب چله بخورند، در سراسر چله بزرگ و کوچک، یعنی زمستانی که در پیش دارند، سرما و بیماری بر آن ها غلبه نخواهد کرد.
    در شب یلدا، خوان ویژه ای مانند سفره عید نوروز تهیه می کنند و با محتویات متفاوتی می گسترانند و میوه تازه و خشک در آن می نهادند.
     این سفره جنبه دینی داشت و مقدّس بود. میوه های تازه و خشک و چیزهای دیگر در سفره، تمثیلی از آن بود که بهار و تابستانی پربرکت داشته باشند و همه شب را در پرتو چراغ و نور و آتش می گذراندند تا اهریمن فرصت دژخویی و تباهی نیابد.

                                                                             سید مهدی موسوی